على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1598
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
تقصير و عيب و خطا و ج . ذم . ذمه ( zamh ) ذمهته الشمس ذمها ( از باب فتح ) : گرم كرد آن را آفتاب . و سخت شد بر آن گرمى آفتاب ( لغة فى دمه بالمهملة ) . ذمه ( zamah ) ا . ع . بازيچهاى مر كودكان تازى را . ذمه ( zamah ) م . ع . ذمه الحر ذمها ( از باب سمع ) : سخت شد گرما . و ذمه الرجل بالحر : سخت شد بر آن مرد گرما . و ذمه الرمل : سخت شد گرمى ريگها . ذمه ( zemme ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عهده . و هر چيز كه شخص در اداى آن ملزم باشد و مجبور در اجراى وى بود . و عهد و امان و زنهار . و وام و دين . و اهل ذمه : مجوس و يهود و ترسا . و برات ذمه : حكم امان و حفظ . و برائت ذمه : از زنهار خود خارج كردن و ذمهء خود را برى نمودن . ذمى ( zamy ) م . ع . ذمى ذميا و ذميانا ( از باب ضرب ) : شتافت . و ذمتنى ريح كذا يعنى رنج رسانيد مرا اين چنين بوئى . و خذ ما ذمى لك اى ارتفع لك . ذمى ( zam ) ا . ع . بوى بد و ناخوش . ذمى ( zemmiyy ) ص . ع . زنهارى . و منسوب بعهد و پيمان يعنى كافر مطيع اسلام و جزيه گزار . ذمى ( zemmi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زنهارى . و هر آنچه بر ذمهء كسى بود . ذمياط ( zemy t ) ا . ع . دمياط . مر . دمياط . ذميان ( zamay n ) ذمى ذميانا . مر . ذمى . ذمير ( zamir ) ا . ع . مرد صاحب جمال . و مرد دلير . ذميل ( zamil ) ا . ع . رفتار نرم و يا رفتارى برتر از عنق كه نوعى از رفتار ستور است . ذميل ( zamil ) م . ع . ذمل ذملا و ذميلا . مر . ذمل . ذميلة ( zamilat ) ص . ع . ناقة ذميلة ماده شتر عيبناك . ذميم ( zamim ) ا . ع . دميدگى پوست كه بر روى از گرما و يا گر پيدا آيد . و نم . و شبنم كه بر درخت افتد و خاك بر وى نشسته گل گردد . و سپيدى كه بر بينى بزغاله باشد . و چيزى مانند تخم مور كه از مسام نرمهء بينى بيرون آيد . و كميز . و آب ناخوش و مكروه . و آبى مانند آب بينى كه از نرهء تكه برآيد . و شيرى كه از پستان گوسپند چكد . ذميم ( zamim ) ص . ع . رجل ذميم : مرد نكوهيده . و بئر ذميم : چاه كم آب . و چاه بسيار آب . ذميمة ( zamimat ) ا و ص . ع . بر جاى ماندگى . و به ذميمة اى زمانة تمنعه الخروج . و چيز نكوهيده و مذموم . و بئر ذميمة : چاه كم آب . و چاه بسيار آب . ذميمه ( zamime ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - نكوهيده و بد و زشت . و صفات ذميمه : صفتهاى زشت . ذن ( zonn ) ع . ج . اذن و ذناء . و ج . ذناء ( zann ' ) . ذناء ( zann ' ) ص . ع . مؤنث اذن يعنى آنكه آب از هر دو سوراخ بينى وى روان باشد . و زنى كه حيض وى نايستد . ح : ذن . ذناب ( zen b ) ا . ع . رشتهاى كه بدان دم شتر را بتنگ آن بندند تا وى را چپ و راست نزند و سوار را آلوده نگرداند . و سپس و آخر هر چيزى . و آب رو ميان دو پشته . ج : ذنائب . ذناب ( zen b ) ا . ع . ج . ذنوب . ذناب ( zen b ) م . ع . ذانب مذانبة و ذنابا . مر . مذانبة . ذنابة ( zon bat ) و ( zen bat ) ا . ع . آب راههء در پستى . و نهرى كه از مرغزار بجانب ديگر رود . و ذنابة الدهر : اواخر زمانه . و ذنابة الوادى : جاى منتهاى سيل وادى و هو اكثر من ذنبة الوادى . ج : ذنائب . ذنابة ( zen bat ) ا . ع . راه . و ميانهء راه . و قرابت و خويشى ، ج : ذنائب . ذنابة ( zon bat ) ا . ع . نوك كفش . و سپس رو و تابع . ج : ذنائب . ذنابى ( zon b ) ا . ع . دم . و دم مرغ . و دمغزه . و سپس روندگان . و آبى كه از بينى شتر فرود آيد . ذناذن ( zan zen ) ا . ع . ذناذن الثوب : عطف جامه . ج . ذنذن و ذنذن . ذنان ( zon n ) ا . ع . آب بينى . و آب بينى تنك . و آب بينى روان . ذنانة ( zon nat ) ا . ع . حاجت . و باقى ماندهء چيزى هلاك شده . و باقى ماندهء وام . و وعده . و باقى ماندهء چيزى ضعيف و سست . و اسب دم دراز . و دول . و روزهاى نحس . ذنانى ( zon n ) ا . ع . آب بينى شتر . ذنائب ( zan eb ) ا . ع . موضعى . و ج . ذنوب . و ج . ذناب . و ج . ذنابة . و ج . ذنابة . و ج . ذنابة و ذنابة . ذنب ( zanb ) ا . ع . گناه . و هر كار كه كردار آن ناروا باشد و جرم و بزه . ج : ذنوب . و ج ج : ذنوبات . ذنب ( zanb ) م . ع . ذنبه ذنبا ( در باب ضرب و نصر ) : سپس وى رفت . و ملازم وى گرديد . و نگذاشت آن را . ذنب ( zanab ) ا . ع . ذنب . ج : اذناب . و دنبالهء چشم . و دراز از هر چيزى . و باصطلاح